Mineraller

demir



Excel worksheet converted to HTML - MeadInKent



 


DEMIR




 
 Genel:  


 
Demir, alkali, temel bir mikromineraldir.


Fesembolü ile ifade edilir.






 
 Faydalari:  




 
Agiz sagligi :


Demir eksikligi neticesinde agiz ülserleri meydana gelebilir.


Demir eksikligi neticesinde kirmizi, aci ve düz bir dil olusabilir.


Deri - Saç - Tirnaklar :


Angular stomatosis( agiz köselerindeki çatlaklar ),demir eksikligi neticesinde olusabilir.


Demir eksikligi neticesinde saç büyümesinde zayiflama olusabilir.


Demir eksikligi neticesinde saç kaybi olusabilir.


Demir eksikligi neticesinde kolayca kirilan tirnaklar, tirnaklaRDA dikey sirt seklinde kabartili konkav kanallar olusabilir.


Soluk renkli bir deri rengi bir demir eksikligi semptomudur.


Detoksifikasyon :


Demir, alkolizmin tedavisinde takviye olarak kullanilmaktadir.


Demir, kadmiyumun vücuttan atilimini arttirir.


Demir eksikligi kursun absorpsiyonunu arttirir. Normalde kursunun diyetsel alimi % 10 civarinda iken bu oran % 24 e artar.


Diskilama sistemi :


Demir fosfat uyku esnasinda yatak islatmayi önlemede yardimci olur.


Gözler/Görme :


Demir eksikligi neticesinde göz yanmalari meydana gelebilir.


Demir eksikligi neticesinde göz beyazliginin etrafindamavi bir renk olusabilir.


Hücreler :


Demir, hücre bölünmeleri ve büyümesi için gerekli bir çok enzimin aktivasyonu için gereklidir.


Demir eksikligi semptomlarindan biri büyüme hizindaki yavaslamadir.


Immün sistem :


Demir kemik iliginde ferritin formunda konsantre olur.


Sik tekrarlayan grip nöbetleri bir demir eksikligi semptomu göstergesi olabilir.


Demir dalakta ferritin formunda konsantre olur.


Kalp dolasim sistemi :


Demir eksikligi neticesinde anemi meydana gelebilir. Demir eksikligi neticesinde olusan anemiye hipoferrik anemi veya demir eksikligi anemisi denir.


Demir eksikligi neticesinde arrhythmias olusabilir.


Demir Hemoglobinle birlesmesi dolayisiyla alyuvar olusumunda temel bir maddedir.


Metabolizma :


Demir eksikliginde istah kaybi meydana gelebilir.


Demir eksikligi neticesinde anoreksi nervosa meydana gelebilir.


Yorgunluk bir demir eksikligi semptomudur.


Demir takviyesi, yorgunluk gerçekten demir eksikligi nedeniyle oluyorsa yararli olur.


Demir karacigerde ferritin formunda konsantre olur.


Demir Hemoglobinle birlesmesi dolayisiyla dokulara oksijen temininde gereklidir.


Demir vücutta toplanmis toksik artiklari okside ederek yakar.


Seksüel sistem :


Kronik demir eksikligi menorrhagia ya sebep olabilir. Menstruasyon esnasinda agir kanamalar olabilir. Demir takviyesi menorrhagia yi % 75 iyilestirebilir.


Demir, bazi mentrüasyon bozukluklarinda olabilen asiri alyuvar kayiplarini gidermede yardim eder.


Sindirim sistemi :


Demir, colitis den etkilenmis hastalaRDA asiri alyuvar kayiplarini onarmada yardimci olur.


Bir çok celiac hastasinda demir eksiklig tesbit edilmistir. Takviye demir bu hastalikta yararli olur.


Demir eksikligi neticesinde kabizlik meydana gelebilir.


Demirin fosfat formu diyareyi iyilestirebilir.


Sinir sistemi :


Demir eksikligi neticesinde agresiflik olusabilir.


Demir eksikligi neticesinde anksiyetemeydana gelebilir.


Demir eksikligi neticesinde zayif attention spanmeydana gelebilir.


Demir eksikligi neticesinde zayif konsantrasyon olusabilir.


Demir eksikligi neticesinde sik sik bas agrilari olusabilir.


Demir eksikligi neticesinde uykusuzlukmeydana gelebilir.


Demir eksikligi neticesinde ögrenme kabiliyetinde zayiflamameydana gelebilir.


Restless legs syndrome hastalarinda, genellik düsük ferritin seviyeleri tesbit edilmistir.


Bu düsük demir seviyeleri takviye demir alinarak giderilebir.


Demir kisa dönem hafizasini gelistirebilir.


Demir eksikligi neticesinde vertigoortaya çikabilir.


Demir eksikligi neticesinde stres olusabilir.


Solunum sistemi :


Sik tekrarlayan soguk alginligi demir eksikligi semptomu göstergesidir.


Sistik fibrosis hastalarinda genellik demir eksikligi tesbit edilmistir.






 
 Biyolojik Etkinlikleri:  




 
Absorpsiyon :


Sindirilen demirin % 5 - 30 kadari kan da absorplanir.


Vücuttaki demirin % 5 - 10 u proteine baglanmamis demirdir.


Vücuttaki demirin % 20 - 30 u ise proteine baglanmis demir halindedir.


Yas ilerledikçe vücudun demir absorpsiyonu azalir.


Bosaltim :


Vücutta absorplanmayan demir feçes yoluyla atilir.






 
 Eksikligi:  




 
Demir eksikligi :


Pembe yanaklar demir eksikligi olmadiginin bir göstergesidir.


Soluk yanaklar muhtemelen demir eksikliginin bir göstergesidir.


Bir elinizi avuç içi asagiya bakacak sekilde masaya yatirin ve diger elinizin bir parmagi ile bastirdiginiz yerden kan geçmeyecek kadar sikica bastiriniz. Elinizi çektiginde derhal pembelesme oluyorsa bu demir eksikligi olmadigini, yok eger renk degisimi olmuyor ise demir eksikligi oldugunun göstegesidir.




 
 Diyetsel Kaynaklari:  


 
Verilen rakamlar mg cinsinden olup 100 gr lik porsiyondaki demir miktarini gösterir.


Et kaynaklari iyi absorplanan heme formunda demir ihtiva ederler.


Bitkisel kaynaklar iyi absorplanmayan heme formunda olmayan demir ihtiva ederler.


Alkollü içkiler


kirmizi sarap


Ari ürünleri


ari poleni


akdiken
feslegen
 


atkuyrugu
ginseng
 


black cohosh
goldenseal
 


blessed thistle
horoz ibigi
 


blue cohosh
kakao



ceviz - siyah
karahindiba
 


chickweed
kusburnu
 


civanperçemi
maydanoz



çemenotu
nane
 


çitirgi
papatya
 


dulavratotu kökü
yellowdock
 


ekinezya
yerbamate
 


equisetum
zencefil
 


eyebright


Baklagiller


lima fasulyesi
mung fasulyesi filizi
 


mercimek
soya fasulye



Çerezler


badem
maun fistigi



Brezilya fistigi
pecan fistigi



ceviz
yer fistigi



findik


Çimler


bugday çimi


Deniz ürünleri


deniz taragi
morina



haddock
sardunya
1,6 - 2,4


istridye
ringa



midye


Deniz sebzeleri


kelp


Etler


biftek
hindi



böbrekler
karaciger



dana cigeri
tavsan
 


domuz
tavuk



Mayalar


bira mayasi


Meyvalar


bögürtlen
kaysi
 


çilek
muz
 


erik
seftali
 


erik - kuru
üzüm - Izmir kuru
 


hurma
üzüm - kuru



incir


Proseslenmis gidalar


çukulata
pekmez



Sebzeler


avokado
marul
 


brüksel lahanasi
pirasa



domates
sarimsak
 


enginar
su teresi
 


kereviz
seker pancari kökü
 


kirmizi turp
yesil fasulye
 


kuskonmaz


Süt ürünleri


yogurt


Tahillar


bugday
pirinç kepegi



bugday kepegi
yulaf



dari


Tohumlar


ayçekirdegi
kimyon



bal kabagi çekirdegi
susam



Yosun


spirulina


Yumurta


yumurta




 
 Bulunus Sekilleri:  


 
çelatlanmis demir :Amino asitle birlesmis demir için kullanilan genel bir terim. Ortalama absorpsiyon orani % 10 civarindadir. çelatlar içinde en etkin olani Sistein amino asitiyle olanidir.


Ferrik demir : Fe +3diye de bilinir. Ferrik tüm okside olmus formlar için genel bir terimdir.


ferritin :Ferrik oksitin vücutta globulin - Transferrin bagli olarak depolandigi seklidir. ferritin % 23 demir ihtiva eder.


Demir aspartat :Aspartik asit ile yaptigi çelatidir.


Demir fosfat :% 16 demir, %84 fosfor ihtiva eder.


Demir karbonat :Demirin karbonik asitle baglanmis seklidir. Vücut sindirimdeki demir karbonatin % 24 ünü absorplar.


Demir laktat :Laktik aside bagli demir ihtiva eder.


Demir sitrat :Sitrik aside bagli demir ihtiva eder. Bu form hassas ince barsaklarca da tolere edilir.


Demir pikolinat :Pikolinik aside bagli demir ihtiva eder. Bazi arastirmacilar onun demir tamamlayicilar içinde optimal form oldugunu iddia etmektedirler.


Ferrous bisglisinat :Biyolojik kullanilabilirligi yüksek çelat tipi bir demir formudur. Imalatçilari tarafindan ince barsaklari tahris etmedigi ve kabizliga sebebiyet vermedigi belirtilmektedir.


Ferrous demir : Fe +2 diye de bilinir. Ferrous tüm indirgenmis demir formlar için kullanilan genel jenerik bir terimdir.


Ferrous glükonat : Fumarik aside bagli % 12 civarinda demir ihtiva eder. Vücut sindirimdeki ferrous glükonatin % 12 sini absorplar.


Ferrous klorid :Klorun, klorid formuna bagli demir ihtiva eder.


Ferrous fumarat :Fumarik aside bagli % 32 civarinda demir ihtiva eder. Vücut sindirimdeki ferrous fumaratin % 31ini absorplar. E vitamininin absorpsiyonunu engeller.


Ferrous oksit :Demirin oksit formu olup vücutta ferritine dönüstürülür.


Ferrous sitrat :Sitrik asite bagli demir ihtiva eder. Vücut sindirimdeki ferrous sitratin % 24 ünü absorplar.


Ferrous süksinat :Süksinik aside bagli demir formudur.


Ferrous sülfat :% 20 demir ihtiva eden inorganik bir formudur. E vitaminini bozar, kabizlik ve mide bulantisina sebep olur. Az arzulanan bir formdur.


Ferrik demir :Ferrous demirin okside olmus seklidir. E vitaminini bozmasindan sakinmak gerekir. Ayrica Hemoglobinin metHemoglobine dönüsmesinden sorumludur.


heme demir :Proteinle konjuge sekilde baglanmis demirdir. Hemoglobin veya myoglobine baglidir. Et gibi hayvansal gidalaRDAn saglanir. Sindirilen heme demirin % 20 - 30 u vücutça absorplanir. Nispeten emniyetli bir demir formudur.




 
Ticari Ürünler:  


 
Tekli oral demir ürünleri :


25 - 50 mg çelatlanmis demir tabletleri


5 mg ferritin kapsüller


15 - 300 mg ferrous fumarat tabletleri ( 5 - 100 mg elementel demirli )


10 mg ferrous glükonat kapsüller


15 mg demir bisglisinat kapsüller


Ferrous sitrat kapsüller


18 mg demir aspartat tabletler


20 mg demir fosfat tabletler


18 - 30 mg demir pikolinat kapsüller




 
Tamamlayici dozlar:  


 
Vücuttaki miktari :


Ortalama bir insan vücudu 4 gr demir ihtiva eder.


Resmi miktar RDA :


RDA önerisi erkekler için günde 10 mg dir.


RDA önerisi kadinlar için günde 15 mg dir.


Hamilelik döneminde kadinlara günde 60 mg demir gerekir.


Yetiskinler için ODA tavsiyesi günlük 0 - 50 mg dir.


C Vitamini ile etkilesme :


Demir tamamlayicilari büyük dozlaRDAki C Vitamini ile birlikte alinmamalidir.


Demir herkes için uygun degildir :


Asiri demir, potansiyel olarak toksik serbest radikalleri harekete geçirir. Tamamlayici demir sadece demir sayimi yaptirarak eksikligi tesbit edilmis kisilerce kullanIlmalidir. Demir eksikligi bulunmayan kimselerce kullanilmamalidir.


Bir çok erkekte ve kadinlarin çogunda demir eksikligi yoktur.


Sadece yeni ergen kadinlarin ve çocuk dogurma yasina gelmis kadinlarin % 10 - 11 inde demir eksikligi tespit edilmistir.




 
Negatif etkileyenler:  


 
Alkaloitler :


Kafein vücudun demir absorplama yetenegini azaltir.


Egzersizler :


Asiri egzersizler ve dayaniklilik idmanlari demirin vücuttan atilimini arttirir.


Farmasotik ilaçlar :


Aspirin demirin absorpsiyonuna karsi koyar ve tüketilmesine sebep olur.


Histamine H2 receptor antagonistler demirin tüketilmesine sebep olur.


Mineraller :


Asiri kalsiyum tüketimi demir absorpsiyonunu azaltir.


Krom demirin absorpsiyonuna karsi koyar.


Kursun demirin absorpsiyonuna karsi koyar.


Fosfordemire baglanir ve absorpsiyonunu azaltir.


Potasyum demirin absorpsiyonuna karsi koyar.


Çinko demirin absorpsiyonu ile yarisir.


Organik asitler :


Okzalik asit demire baglanir ve onun uygun bir sekilde absorpsiyonunu engeller.


Phytic asit demire baglanir ve onun uygun bir sekilde absorpsiyonunu engeller.


Polifenoller :


Tanninler demirin absorpsiyonunu azaltirlar.


Vitaminler :


Lipoik asit demirle çelat olusturarak demir eksikligine sebep olur.


Vitamin C, ferrik demir(okside demir) ile reaksiyona girerek onu ferrous demir(indirgenmis demir) e dönüstürür. Ferrous demir, hidrojen peroksit ile reaksiyona girerek hidroksil serbest radikalleri olusturur.




 
Negatif etkileri:  


 
Amino asitler :


Demir, glütasyon ile birbirlerine karsi koyarlar.


Farmasotik ilaçlar :


Demir minocycline e baglanarak onun barsaklaRDAn absorplanmadan geçmesine sebep olur.


hemen hemen % 85 i ise yaramaz. Bu yüzden bu antibiyotikle beraber demir alinmamalidir.


Mineraller :


Demir, kalsiyumun absorplanmasina karsi koyar.


Demir, kromun absorplanmasini azaltir.


Demir, magnezyum ile birbirlerine karsi koyarlar.


Asiri demir tüketimi manganin absorpsiyonunu engeller.


Demir, fosfor ile birbirlerine karsi koyarlar.


Demir, potasyum ile birbirlerine karsi koyarlar.


Demir, çinko nun absorpsiyonu ile yarisir.


Nükleik bilesikler :


Ferrik demir vücut DNA sina baglanir ve hasar verir.


Steroller :


Asiri demir yag asitlerinin ve kolestrolün oksidasyonunu baslatir ve bu nedenle damarlarin hasar görmesine ve atherosclerosis e katkida bulunur.


Vitaminler :


Demir, A vitamininin absorpsiyonunu azaltir.


Demir, C vitamininin absorpsiyonunu azaltir. Halbuki C vitamini demirin absorpsiyonunu arttirir.


Ferrous sülfat ve inorganik demir formlari, E vitaminini bozar ve absorpsiyonunu azaltir.




 
Toksinlere karsi tepkisi:  




 
Kimyasallarla Etkilesimi:  


 
ETKILEDIKLERI


Amino asitler :


Demir, vücutta lysine in carnitine e dönüsmesi için gereklidir.


Demir, phenylalanine in fonksiyonunu arttirir.


Enzimler :


Demir içsel catalase enzimi üretimi için gereklidir.


Demir içsel peroksidase üretimi için gereklidir.


Mineraller :


Demir vücudun kobalt absorpsiyonunu arttirir.


Demir uygun bakir fonksiyonlari için gereklidir.


Proteinler :


Demir ferritin olarak Hemoglobin molekülünün % 60 - 70 ini olusturur.


Demirin Hemoglobindeki ferrous formunun ferric demire okside olmasi halinde Hemoglobin toksik metHemoglobine dönüsür.


Her hangi bir zamanda vücut demirinin yaklasik % 75 i Hemoglobin formunda bulunur.


Demir myoglobin in temel bir komponentidir. Her hangi bir zamanda toplam vücut demirinin yaklasik % 5 i myoglobin formunda bulunur.


ETKILENDIKLERI


Amino asitler :


Asparagine demirin absorpsiyonunu arttirir.


Sistein demirin çelasyon seklinde tamamlayici formunda tercih edilen bir amino asittir.


Sentetik bir amino asit olan EDTA çelasyon terapisiyle yükselmis demir serum seviyelerini düsürür.


Enzimler :


Xanthine oxidase, demiri karacigerden vücudun diger parçalarina tasir.


lactoperoxidase, demirin serbest radikalleri kiskirtma yetenegini engeller.


Farmasotik ilaçlar :


Dogum kontrol haplari demirin vücutta kalimini arttirir.


Mikroorganizmalar :


Lactobacillus acidophilus, demirin absorpsiyonunu ve biyolojik faydaliligini arttirirlar.


Mineraller :


Kobalt,demirin vücuttaki absorpsiyonunu arttirir.


Bakir,demirin vücuttaki absorpsiyonunu arttirir.


Molibden,demir metabolizmasini gelistirir.


Organik asitler :


Tartarik asit diyetsel organik olmayan demir bilesiklerinin absorpsiyonunu arttirir.


Inositol hexaphosphate, demirin lipit peroksidasyonunu baslatma yetenegini engeller.


Malik asit, demirin vücuttan çelasyonla atilmasini kolaylastirir.


Peptitler :


carnitine, vücuttaki asiri demiri çelata çevirmeye yardim eder.


Polifenoller :


Oligomerik proantosiyanidinlerin ferrik demir molekülleri ile yaptigi çelatlar demir kaynakli lipit peroksidasyonunu önler.


Quercetinin ferrik demir molekülleri ile yaptigi çelatlar demir kaynakli lipit peroksidasyonunu önler.


Epigallo - catechin - gallate demirin serbest radikalleri kiskirtma yetenegini engeller.


Proteinler :


lactoferrin, demirin alyuvarlara(eritrositlere) transferi için gereklidir. Ayrica demirin serbest radikalleri aktiflestirme yetenegini de engeller.


Transferrin demirin ferritin formunun içsel bagli sekli olup demiri Hemoglobin üretilmek üzere kemik iligine tasir.


Kesik süt suyu proteini içerigindeki lactoferrin ve lactoperoxidase dolayisiyla demirin serbest radikalleri kiskirtma yetenegini engeller.


Sindirim sistem kimyasallari :


Hidroklorik asit demirin kullanilamayan ferrik seklini daha kolay absorplanan ferrous sekline dönüstürür.


Vitaminler :


A vitamini demirin absorpsiyonunu kolaylastirir.


B2 vitamini demirin absorpsiyonunu kolaylastirir.


B6 vitamini demirin Hemoglobine baglanmasini kolaylastirir.


C vitamini demirin absorpsiyonunu için gereklidir. C vitamini demirin absorpsiyonunu büyük ölçüde arttirdigindan ikisi bir arada alindiginda vücut demir stoklari tehlikeli bir sekilde artabilir.


C vitamini demirin zor absorplanan inorganik ferrik formunu daha kolay absorplanan organik ferrous formuna dönüstürür.


Yesil çay :


Yesil çay, içerigindeki Epigallo - catechin - gallate sayesinde demirin serbest radikalleri kiskirtma yetenegini engeller.




 
 Toksik etkileri:  


 
Kalp dolasim sistemi :


Asiri demir, kalp rahatsizliklari riskini arttirir.


Asiri demir, atherosclerosisriskini arttirir.


Asiri demir, kalp kriziriskini arttirir.


Asiri demir, ön - oksidan yetenegi sayesinde LDL kolestrolün oksidasyonunu arttirir.


Felç geçirmis kisiler demir alimini azaltmalidirlar. Yüksek demir seviyeleri felç sonrasi etkilerin siddetini arttirir.


Immün sistem :


Asiri demir alimi ile kanser arasinda kuvvetli bir ilski vardir.


Asiri demir tüketimi barsak kanseri riskini arttirir. Demir barsaktaki serbest radikalleri uyarabilir ve müteakiben de kolonu kaplayan DNA larazarar verebilir. Neticede kolon kanseri olusabilir.


Asiri demir alimi akciger kanseri riskini arttirir.


Metabolizma :


Demir, bazi tip serbest radikallerin üretimini uyarir.


Hidrojen peroksit demirle reaksiyona girerek hidroksil serbest radikalleri olusturur.


Demir, zararli etkileri olan malondialdehyde üretimini uyarir.


Gerek asiri demir ve gerekse de demir eksikligi yorgunluga sebep olur.


Yüksek seviyede demir depolanmasi ile karakterize olan hemochromatosis rahatsizligi diyetsel veya takviye alinan demir ile daha da agirlasir.


Hepatit - C sebep oldugu hasarin çogunu demir moleküllerine baglanarak yapar. Hepatit - C nin iyilesmesi için kanda ve karacigerde çok düsük demir seviyeleri gereklidir. Yüksek seviyede demir hepatit - C nin iyilesmesine karsi koyar.


Asiri demir karacigeritahris eder.


Demir lipitlerin oksidasyonunu (lipid peroksidasyonu) uyarir.


Sindirim sistemi :


Demir sülfat formu kabizliga sebep olabilir.


Sinir sistemi :


Asiri demir mide bulantisina sebep olabilir.


Solunum sistemi :


Asiri demir alimi veya vücutta yüksek oranlaRDA kalimi, demirin serbest radikalleri kiskirtmasi nedeniyle astim riskini arttirir.


Su :


Bazi alanlaRDA su asiri demir ihtiva edebilir. Dikkatli olunmalidir.




 
Yanlis Bilinenler:  





alüminyum

|

arsenik

|

bakır

|

baryum

|

berilyum

|

bor

|

brom

|

civa

|

çinko

|

demir

|

flor

|

fosfor

|

germanyum

|

gümüş

|

mineraller

|

kadmiyum

|

kalsiyum

|

kalay

|

klor

|

kobalt

|

krom

|

kurşun

|

kükürt

|

lityum

|

magnezyum

|

molibden

|

nikel

|

potasyum

|

selenyum

|

sodyum

|

stronsyum

|

vanadyum

|